Mentale vs. Fysieke vermoeidheid

We hebben allemaal weleens van die dagen dat het druk is geweest op werk of school en je ’s avonds geen zin meer hebt om naar de sportschool te gaan. Je bent vermoeid, je verwacht niet dat je nog veel kunt presteren en plant daarom nog maar een (extra) rustdag in.

Maar het komt ook weleens voor dat je na een vermoeiende dag tóch gaat trainen (bijvoorbeeld omdat je gepushed wordt door je gymbuddy) en de training een stuk beter ging dan je zou verwachten. Je hebt deze training weer wat nieuwe records behaald en gaat met een voldaan gevoel weer naar huis.

Hoe kan het dat je na een vermoeiende dag tóch nog goed kunt presteren in de gym? En hoe kan het dat het op andere dagen écht niet gaat?

Mentale vs. Fysieke vermoeidheid

De situatie die ik hierboven heb beschreven is een vorm van mentale vermoeidheid. Mentale vermoeidheid is eigenlijk een gevolg van verveling; je brein geeft je lichaam een signaal om wat anders te gaan doen.

Menno Henselmans, oprichter van Bayesian Bodybuilding, gaf in één van zijn presentaties het leuke voorbeeld van het bezoeken van zijn oma. Als Menno op visite gaat bij zijn oma is hij aan het eind van de dag helemaal gesloopt, zeker nu ze wat meer begint te dementeren.

Dat hij aan het eind van de dag gesloopt is betekent niet dat hij nu minder kan presteren, er is fysiek namelijk helemaal niets aan de hand. De mentale vermoeidheid komt voort uit het feit dat hij verveeld was. Net als wanneer je op het werk de hele dag hetzelfde rotklusje hebt moeten doen of op school een paar uur lang naar dezelfde saaie docent hebt moeten luisteren.

Zoals ik al zei is mentale vermoeidheid een signaal van je brein om iets anders te gaan doen; iets dat je op korte termijn plezier en voldoening geeft. Mentale vermoeidheid treedt daarom ook alleen maar op bij dingen die je niet leuk vindt. Je zult nooit mentaal vermoeid raken van dingen die je leuk vindt.

Een gamer die het leuk vindt om Fifa te spelen op de Playstation kan gerust 2 uur lang gamen zonder daarvan vermoeid te raken. Als je diezelfde persoon 2 uur lang naar een presentatie laat luisteren over een onderwerp dat hem totaal niet boeit zal hij zich daarna helemaal gesloopt voelen.

Nu we weten wat mentale vermoeidheid inhoudt en waar het vandaan komt, gaan we over naar fysieke vermoeidheid om vervolgens te kunnen bepalen wat voor invloed ze op elkaar hebben.

Fysieke vermoeidheid is een vorm van vermoeidheid als gevolg van inspanning. Als gevolg van de vermoeidheid zal de prestatie die je kunt leveren steeds meer afnemen gedurende de inspanning. Fysieke vermoeidheid kan centraal en perifeer (lokaal; in de spier) plaatsvinden.

Centrale vermoeidheid treedt vooral op tijdens langdurige inspanningen op een wat lagere intensiteit. Bij centrale vermoeidheid beperkt het brein vrijwillige spieractivatie om je te ‘beschermen’ en ongelukkige fouten te voorkomen. Het brein put je dus bewust uit om te voorkomen dat je fouten maakt en schade toebrengt aan je lichaam.

Perifere vermoeidheid is lokale vermoeidheid dat optreedt binnen je spieren. Stel dat je in de sportschool een aantal setjes leg extensions doet voor je bovenbenen: je bovenbenen raken hierdoor vermoeid en kunnen steeds minder presteren gedurende de training. Dit is lokaal, de vermoeidheid treedt alleen op in je bovenbenen. Je biceps hebben hier bijvoorbeeld niets mee te maken en kunnen dus nog prima presteren tijdens een biceps curl.

Wat voor invloed heeft dit op je training?

Vanzelfsprekend heeft fysieke vermoeidheid direct invloed op je training. Hoe meer werk je verricht, hoe vermoeider je wordt en hoe minder je uiteindelijk nog kunt presteren tijdens je training.

Stel dat je je benen gaat trainen. Je begint met squats, doet vervolgens de rest van je beenoefeningen en als afsluiter doe je weer squats. Door de (perifere)vermoeidheid in je benen zal je op de squats aan het eind van de training veel minder kunnen presteren dan aan het begin.

Mentale vermoeidheid heeft een stuk minder invloed op je training dan je misschien zult denken. Fysieke kracht heeft namelijk weinig te maken met hoe je je op dat moment voelt.

Laten we voor het gemak even teruggaan naar het voorbeeld van de gamer. In allebei de situaties heeft hij een zware beentraining op het programma staan. Het enige verschil is de activiteit die hij ervoor doet: 2 uur lang Fifa spelen of 2 uur lang naar een saaie presentatie luisteren.

Na het gamen zal hij zich prima voelen en zal hij zonder problemen zijn training in kunnen gaan. Na de saaie presentatie zal hij zich een stuk vermoeider voelen. Dit kan als gevolg hebben dat de gewichten in de sportschool ook daadwerkelijk zwaarder aanvoelen. Echter, dit betekent niet dat het krachtniveau op deze twee momenten verschillen.

Qua fysieke vermoeidheid is er namelijk geen verschil; er is bij beide activiteiten niets wat zijn benen vermoeid hebben gemaakt. Hij zou dus precies dezelfde prestatie moeten kunnen leveren op de verschillende momenten, ondanks dat hij zich anders voelt.

Conclusie

Fysieke kracht heeft weinig te maken met hoe je je op dat moment voelt. Mentale vermoeidheid is daarom geen goede voorspeller van je fysieke capaciteiten.

Ook als je je vermoeid voelt kun je dus nog prima presteren in de sportschool. Het kost dan misschien wat meer moeite om jezelf te motiveren om daadwerkelijk te gaan, maar dat is een kwestie van de juiste mindset ;).

De kans is groot dat je achteraf weer met een voldaan gevoel de sportschool uitloopt. Laat mentale vermoeidheid dus geen excuus meer zijn!